ДІНИЛІКТІҢ СОЦИОЛОГИЯЛЫҚ ӨЛШЕМДЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ МЕДИАКЕҢІСТІКТЕ ТҮСІНДІРУ: МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУ
DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-1702-2026-155-2-183-189Кілт сөздер:
діндарлық; дін социологиясы; медиакеңістік; социологиялық өлшемдер; деректер интерпретациясы; діни сәйкестік; сену, бірақ тиесілі болмау; социологиялық индекстер; медиадискурс; әдіснамалық талдау; секуляризация; қоғамдық қабылдауАңдатпа
Қазіргі дін социологиясында діндарлықты өлшеу мәселесі халықаралық салыстырмалы зерттеулер, индекстер және статистикалық көрсеткіштердің кеңінен қолданылуына байланысты ерекше өзектілікке ие болып отыр. Алайда мұндай деректерді медиакеңістікте түсіндіру көбінесе күрделі социологиялық категорияларды жеңілдетумен және діндарлықты діни тәжірибенің жекелеген көрсеткіштеріне дейін қысқартумен қатар жүреді, бұл діни шындық туралы бұрмаланған түсініктердің қалыптасуына әкелуі мүмкін.
Зерттеудің мақсаты діндарлықты өлшеудің теориялық-әдіснамалық негіздерін талдау және қазіргі медиакеңістікте тиісті деректерді интерпретациялау ерекшеліктерін анықтау болып табылады. Зерттеуде Абульфаз Сулейманлының діндарлық туралы статистикалық деректерді интерпретациялау мәселесіне қатысты ғылыми көзқарастарына ерекше назар аударылады. Сондай-ақ зерттеу аясында діни тәжірибе, діни сәйкестік және мәдени діндарлық арасындағы айырмашылықтарды ажырату мәселелері қарастырылады.
Зерттеудің әдіснамалық негізін ғылыми әдебиеттерді теориялық талдау, салыстырмалы және сыни-аналитикалық тәсілдер құрайды. Теориялық негіз ретінде дін социологиясындағы заманауи концепциялар, ең алдымен Грейс Дэвидің «believing without belonging» («сену, бірақ тиесілі болмау») теориясы алынды.
Зерттеу нәтижелері діндарлықтың көпқырлы әлеуметтік феномен екенін және оны тек діни өмірге институционалдық қатысу көрсеткіштері арқылы ғана адекватты түрде өлшеуге болмайтынын көрсетеді. Діни мекемелерге барудың төмен деңгейі қоғамның дінсіздігін білдірмейтіні анықталды, себебі діни сәйкестік пен мәдени діндарлық формальды діни тәжірибеден тыс та сақталуы мүмкін. Эмпирикалық деректерді түсіндіру кезінде мәдени, тарихи және әлеуметтік контексті ескеру қажеттілігі негізделеді. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңыздылығы діндарлықты зерттеудің әдіснамалық тәсілдерін дамытуға және социологиялық деректерді ғылыми әрі қоғамдық дискурста қолдану тәжірибесін жетілдіруге бағытталған.
Downloads
