КЕЛІН БЕЙНЕСІ – ҰРПАҚАРАЛЫҚ НОРМАТИВТІК КОНСТРУКТ: ӘЛЕУМЕТТАНУЛЫҚ ТҰЖЫРЫМДАМАЛАУ

Аңдатпа

Мақалада «келін бейнесі» ұғымы ұрпақаралық нормативтік құрылым ретінде ұсынылып, әлеуметтанулық тұрғыдан тұжырымдалады. Зерттеудің өзектілігі – қазіргі Қазақстанның қалалық отбасыларында келін бейнесінің нормативтік-реттеушілік маңызының сақталуымен  айқындалады. Алайда білім алу, жұмысқа орналасу, бөлек тұру және дербестікке ұмтылу мүмкіндіктерінің артуымен келін бейнесінің де мазмұны күрделене түсуде. Мақаланың мақсаты – келін бейнесін қайын жұртының алдындағы мәртебесі, міндеттері, мінез-құлық формалары және автономия шекаралары туралы нормативтік көріністер жүйесі ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін аналитикалық модельді әзірлеу. Әдістемелік тұрғыдан алғанда, жұмыс интегративті әдебиетке шолу жасауға және аффиналдық туыстық, отбасылық міндеттер, гендерлік еңбек, нормалардың ұрпақаралық берілуі, патриархалдық билік және отбасының қалалық трансформациясы зерттеулерінің тұжырымдамалық синтезіне негізделген. Мақалада рөл, мәртебе, келін бейнесі және ұрпақаралық түсініктер арасындағы тұжырымдамалық айырмашылық ұсынылады; келін бейнесінің жұмыс анықтамасы; жеті өлшемді қамтитын көп өлшемді модель, нормативтік қабаттасу механизмі; болашақ эмпирикалық зерттеулерге арналған операционалдық матрица. Мақаланың ғылыми үлесі «келін бейнесі» ұғымын мәдени-сипаттамалық түсіндіруден әлеуметтанулық талдау деңгейіне көшіруде жатыр. Модельдің практикалық маңыздылығы оның сұхбат нұсқаулықтарын, сандық көрсеткіштерді және Қазақстандағы қалалық отбасылардағы ұрпақтарды салыстырмалы талдауды әзірлеуде қолданылуында жатыр.