ТҮРКІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚ МИФОЛОГИЯСЫНДАҒЫ ҰМАЙ АНА МЕН АЛҚАРЫСЫ ҰЖЫМДЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫ

Аңдатпа

Мифология – әртүрлі қоғамдардың ортақ тәжірибесі мен жалпы адамзаттық тақырыптарын бейнелейтін сала ретінде түрлі мәдениеттерде ұқсас бейнелер мен тақырыптар арқылы параллельдерді көрсетеді. Мифологиялық құрылымдардың ұқсастығы тарихи және мәдени байланыстарды ашып, қоғамның дүниетанымы, әлеуметтік құрылымы мен сенім жүйелеріндегі ұқсастықтарды айқындайды. Бұл құбылыс ортақ мәдени негізі бар түркі қоғамдарынан анық көрінеді. Түркі және қазақ мифологияларын салыстыра зерттегенде ортақ элементтердің бар екені айқын байқалады. Екі мәдениеттің де ұқсас тарихи процестер мен мәдени байланыстар негізінде қалыптасқан ортақ мұраға сүйенетінін айтуға болады. Түркі және қазақ халықтарының мифологиясындағы көптеген ұқсас бейнелердің ішінде ең айқын көрінетіні – екі халықтың мифологиясында да маңызды орын алатын Ұмай ана бейнесі. Ұмай – аналар мен балалардың қамқоршысы ретінде екі мәдениетте де жақсылықтың символы. Ал оған қарама-қарсы бейне – Алқарысы – жамандықты бейнелейді және әсіресе жүкті әйелдер мен жас аналарды нысанаға алады. Бұл мақалада Ұмай ана мен Алқарысы бейнелері түркі және қазақ мифологиясы аясында салыстырмалы түрде қарастырылады.