БАСПА МЕН МЕДИАНЫҢ ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ ДАМУДАҒЫ РӨЛІ: ПОСТКЕҢЕСТІК ЕЛДЕР МЫСАЛЫНДА

Аңдатпа

Мақалада посткеңестік елдердегі саяси режим түрі, баспасөз бостандығы және институционалдық сенім арасындағы өзара байланыс зерттеледі. Зерттеудің теориялық негізін БАҚ-тың нормативтік теориясы, Р. Дальдың полиархия теориясы және Т. Куранның артықшылықтарды бұрмалау (preference falsification) теориясы құрайды. Эмпирикалық талдау Дүниежүзілік құндылықтарды зерттеудің (World Values Survey) жетінші толқынының деректеріне, Economist Intelligence Unit жариялайтын Демократия индексіне және «Шекарасыз тілшілер» ұйымы жариялайтын Дүниежүзілік баспасөз бостандығы индексіне негізделген.

Зерттеу нәтижелері жаһандық деңгейде демократия мен баспасөз бостандығы арасында күшті оң корреляция бар екенін көрсетеді, бұл БАҚ-тың нормативтік теориясының негізгі тұжырымдарын растайды. Сонымен қатар бірқатар посткеңестік авторитарлық мемлекеттерде мемлекеттік институттар мен сайлауға деген жария түрде білдірілетін сенім деңгейінің салыстырмалы түрде жоғары екені байқалады. Бұл үрдіс Т. Куранның артықшылықтарды бұрмалау теориясымен сәйкес келеді, оған сәйкес саяси бәсекелестік шектеулі жағдайда азаматтардың жария түрде білдіретін саяси көзқарастары олардың шынайы жеке ұстанымдарынан өзгеше болуы мүмкін.

Зерттеу посткеңестік елдердің саяси режимдерін салыстырмалы талдауға үлес қосады және баспасөз бостандығы демократиялық дамумен тығыз байланысты болғанымен, институционалдық сенім деңгейі кеңірек саяси контекстің ықпалымен де қалыптасатынын көрсетеді.