МОДЕРНИЗАЦИЯ ҮДЕРІСІНДЕГІ ОТБАСЫЛЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫ: ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ОТБАСЫЛАРЫ МЫСАЛЫНДА

Аңдатпа

Бұл зерттеуде Түркістан облысындағы қазақ отбасыларының отбасылық құндылықтарына модернизация үрдісінің әсері қарастырылған. Экономикалық және технологиялық трансформациядан тыс модернизация әлеуметтік институттардың құрылымын және жеке тұлғалардың құндылықтар жүйесін түбегейлі өзгертеді. Осы тұрғыда зерттеудің негізгі мақсаты – модернизация үрдісінің дәстүрлі қазақ отбасы құндылықтарына әсерін анықтау. Зерттеудің теориялық негізі Талкотт Парсонстың құрылымдық-функционалдық көзқарасына, Алекс Инкелестің модернизация көрсеткіштеріне және заманауи даралау теорияларына негізделген. Зерттеу Түркістан облысында тұратын қазақ отбасылары арасында жүргізілген эмпирикалық далалық зерттеуге негізделген. Сандық деректер стратификацияланған іріктеу әдісі арқылы таңдалған 584 қатысушыдан жиналды, ал сапалы деректер 20 тереңдетілген сұхбатпен толықтырылды. Қорытындылар отбасылық құндылықтарда «дуальды құрылымның» пайда болғанын көрсетеді: бір жағынан отбасы бірлігі, сыйластық, ұрпақтар ынтымағы сияқты дәстүрлі құндылықтар сақталуда; екінші жағынан, жас ұрпақ арасында жеке бас бостандығына, гендерлік теңдікке және өзара шешім қабылдауға бейімділік ерекше байқалады. Әйелдердің білім деңгейі мен урбанизация факторлары заманауи отбасы концепциясының таралуында маңызды детерминанттар ретінде ерекшеленеді. Зерттеу барысында модернизацияның қазақ отбасындағы құндылықтардың тозуына емес, іріктеп бейімделу мен будандастыру үрдісіне әкелгені анықталды. Бұл нәтижелер Қазақстандағы отбасылық саясаттың дамуы және ұрпақтар арасындағы құндылықтардың тұрақтылығы туралы маңызды түсініктер береді.