ТАРИХИ СИПАТТАУ ШЕГІНЕН ТЫС СЕДЕНТАРИЗАЦИЯ: ӘЛЕУМЕТТАНУЛЫҚ ТӘСІЛДЕР МЕН ТАЛДАУ ӨЛШЕМДЕРІ

Аңдатпа

Зерттеу мақсаты – седентаризацияны халықтың тұрақты қонысқа ауысуы ғана емес, әлеуметтік ұдайы өндірістің кеңістіктегі режимінің өзгеруі деп түсіндіретін ықпалдасқан әлеуметтанулық үлгі ұсыну.

Зерттеу әдіснамасы – қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі қазақстандық және шетелдік зерттеулерді қамтыған сыни нарративтік шолу. Еңбектер түсіндіретін тетігі, талдау деңгейі, билік, мобилдік және әлеуметтік топтардың әрекет ету мүмкіндігін түсіндіруі бойынша салыстырылды.

Зерттеудің бірегейлігі мен құндылығы – Дж. Скотт, К. Поланьи, Дж. Урри және П. Бурдье тәсілдері қазақстандық тарихшылар Н.Э. Масанов, М.Қ. Қозыбаев, Қ.С. Алдажұманов, Ж.Б. Әбілхожин және Т. Омарбеков тұжырымдарымен ортақ себеп-салдарлық үлгіде байланыстырылды. Қазақстандық зерттеулер шетелдік теориялардың мысалы емес, олардың түсіндіру шегін нақтылайтын дербес еңбектер деп қарастырылды.

Зерттеу нәтижелері – седентаризация мобилдікті шектеу, ресурстар мен меншікті қайта бөлу, шаруашылық және туыстық желілерді өзгерту, жаңа институттарға тәуелділікті күшейту және әлеуметтік теңсіздіктің жаңа негіздерін қалыптастыру арқылы жүзеге асқаны анықталды. Мемлекет орталық және жергілікті мекемелер мен делдалдардан тұратын көпдеңгейлі жүйе деп қарастырылды. Таңдау еркіндігінің дәрежесі мен өзгерістің негізгі қозғаушы факторын ажырататын екі осьті типология ұсынылды.